Krajobraz


Gmina Szudziałowo położona jest w obrębie dwóch mezoregionów: Wzgórz Sokólskich i Wysoczyzny Białostockiej. Granica między obu mezoregionami przebiega wzdłuż linii Ostrów-Talkowszczyzna-Lipina. Wzgórza Sokólskie położone na północny-wschód od tej linii cechują się występowaniem wysokich wałów morenowych i kemowych, przeważnie zalesionych. Wysokości bezwzględne tych form przekraczają często 200 m. npm. Występują one w okolicy wsi Wierzchlesie, Knyszewicze, Słoja, Horczaków i Wojnowiec. Mają one na ogół równoleżnikowy przebieg. Są okazałe, osiągają wysokość 225 m npm.

Formy te górują nad otaczającą jewysoczyzną o około 20-50 m. Na południe od wsi Słoje i Harkawicze dominuje wysoczyzna morenowa falista i pagórkowata. Wzgórza są niższe i  spłaszczone, wyniesione do 170-180 m. npm. Cechą charakterystyczną południowej części Wzgórz Sokólskich jest występowanie niewielkich zarastających jezior. Znajdują się one w okolicy Sukowicz, Pierożek i Ostrówka. Wysoczyznę Białostocką na terenie gminy porasta zwarty kompleks leśny Puszczy Knyszyńskiej. Występują tu okazałe formy morenowe i kemowe osiągające wysokość 170-180 m. npm. Współczesne procesy geomorfologiczne na obszarze gminy nie powodują istotnych zmian w rzeźbie terenu. Pod względem tektonicznym gmina Szudziałowo znajduje się w obrębie Wyniesienia Mazursko-Suwalskiego wchodzącego w skład Platformy Wschodnioeuropejskiej. Podłoże czwartorzędu na omawianym obszarze stanowią utwory kredy górnej-margle i kreda pisząca oraz utwory trzeciorzędowe reprezentowane przez piaski glaukonitowe oligocenu jak również iły i mułki miocenu. Zalegają one na rzędnej ok. 0-20m. npm. Miąższość osadów czwartorzędowych zalegających na w/w podłożu wynosi ok. 150-200 m. i jest uwarunkowana zróżnicowana rzeźba terenu. Czwartorzęd jest reprezentowany przez osady zlodowaceń od południowopolskiego do środkowopolskiego, które przedzielają osady interglacjacyjne. Zlodowacenie południowopolskie reprezentowane jest przez gliny zwałowe zalegające na iłach i mułkach miocenu. Na glinie osadziła się kilkunastometrowa seria piasków i żwirów wodnolodowcowych. Iły i mułki pochodzenia jeziornego interglacjału mazowieckiego oddzielają utwory zlodowacenia południowopolskiego od środkowopolskiego.

Powierzchnię gminy Szudziałowo budują osady stadiału północno mazowieckiego zlodowacenia środkowopolskiego. Pod względem hydrograficznym obszar gminy Szudziałowo należy w 51% do zlewni Narwi i w 49% do zlewni Niemna. Sieć wodna na obszarze gminy jest słabo rozwinięta. Łączna powierzchnia wód otwartych wynosi 72 ha, co stanowi 0,2% obszaru gminy. Głównym elementem sieci hydrograficznej gminy jest rzeka Słoja dopływ Supraśli. Płynie ona przez środek gminy z północnego-wschodu na południowy-zachód. Głównymi jej dopływami są rzeki Starzynka i Poczopówka. Zachodnią część gminy odwadniają drobne dopływy rzeki Sokołdy-Kowszówka, Łanga-Woronocza. Północno-wschodnia część gminy odwadniana jest przez bezimienne cieki leżące w zlewni Niemna. Przez wschodnią część gminy przebiega wododział wód powierzchniowych, oddzielający zlewnię rzeki Wisła od Niemna. Wody podziemne o znaczeniu użytkowym występują głównie w piaszczysto-żwirowych utworach czwartorzędowych i trzeciorzędowych oraz w węglanowych utworach kredowych. Warunki występowania wód podziemnych w obrębie czwartorzędu są bardzo skomplikowane, wynikające przede wszystkim z nieciągłości warstw wodonośnych. Wody z ujęć czwartorzędowych, a w szczególności z poziomu wodonośnego miedzy morenowego są podstawowym źródłem zaopatrzenia ludności w wodę na terenie gminy Szudziłowo. Warstwy wodonośne tego poziomu tworzą naprzemianległe z glinami piaski i żwiry znajdujące się na znacznych głębokościach. W podziale województwa na tereny glebowo-rolnicze obszar gminy Szudziałowo położony jest w obrębie dwóch regionów:

-   część północno-wschodnia i środkowa gminy należy do regionu Sokólskiego, który charakteryzuje się falisto-pagórkowatą rzeźbą terenu z licznymi obniżeniami śródmorenowymi. Wśród gruntów ornych przeważają gleby kompleksów żytnich. Około 10-12% użytków rolnych jest zagrożona potencjalna erozją gleb. Wśród użytków zielonych przeważają kompleksy średniej jakości. Zarówno grunty orne jak i użytki zielone w tym regionie glebowo-rolniczym są bardzo mocno zakomienione. Cechą charakterystyczną tego regionu jest jego wododziałowe położenie, co wyraźnie rzutuje na uwilgotnienie gleb i poziom wód gruntowych, równoważne jest to stosunkowo dużym opadem.

-   część południowo-zachodnia gminy należy do Supraskiego regionu glebowo-rolniczego, który charakteryzuje się dominacją lasów w strukturze użytkowania gruntów. Użytki rolne to najczęściej enklawy śródleśne różnej wielkości oraz towarzyszące lasom w strefie brzeżnej grunty orne, a także liczne użytki zielone położone w dolinach rzek. Skałą macierzystą gleb obszaru gminy Szudziałowo są utwory czwartorzędowe pochodzenia lodowcowego i wodnolodowcowego wykształcone w postaci pisaków naglinowych i piasków zwałowych całkowitych, a także glin spiaszczonych oraz w dolinach rzecznych i zagłębieniach piasków rzecznych i utworów organicznych.